Een vader en een zoon, een lege fabriekszaal en een maand de tijd. In mei 2023 beschilderden Joop en Anan Striker de hoge wanden van de Grote Zaal in De Fabriek in Emmen. Het was de laatste expositie van CBK Emmen in dat gebouw. Wij waren erbij vanaf de ochtend dat de muren nog wit waren, met camera’s, een drone en een panoramakop. Sjoerd vertelt hoe dat ging.
In het kort
- We legden de zaal vast voordat er een lijn op de muur stond, en lieten daarna een maand lang twee timelapsecamera’s lopen.
- De kunstenaars zetten hun eigen timelapse elke dag aan en uit.
- Binnen vliegen met een drone betekent: objectdetectie uit en niemand eronder.
- Aan het eind bespraken vader en zoon elkaars wand, in één take.
Een telefoontje van Merijn
De vraag kwam van Merijn Vrij, programmamaker en curator bij CBK Emmen, dat nu DIEP heet. Hij wilde de expositie vastleggen en er een documentaire van laten maken. Geen filmpje van een paar minuten: de film mocht een half uur duren.
We werkten al jaren voor het CBK. Dat begon met een film over Tienke Zijlstra, en via die film kwamen we bij het CBK terecht. Daarna volgde onder meer IN BEELD, een reeks films over kunstenaars uit de regio. “Merijn gaf ons altijd alle ruimte om het te maken zoals wij het in ons hoofd hadden,” zegt Sjoerd. “Bij de opening van IN BEELD noemde hij mij in zijn toespraak zelfs een van de kunstenaars van het project.”
Joop en Anan kenden we nog niet. Wat ons trok, was de opdracht zelf. “Een kunstwerk vastleggen terwijl het ontstaat. Het vader-zoonverhaal. De timelapse. En de lengte waar Merijn om vroeg.”
Een schoon canvas
De mix van middelen bedachten we zelf: drone, timelapse, virtuele tour, interviews en een lange film. “Je hebt een grote ruimte en je bent er vóór de start bij,” zegt Sjoerd. “Dat biedt mogelijkheden, en dan gaan de radertjes draaien in mijn hoofd.”
Op de ochtend van 8 mei stonden we met de panoramakop in een lege zaal. Negen standpunten, elk rondom gefotografeerd in drie rijen, met een foto recht omhoog en een recht omlaag, en per positie drie belichtingen. Zo krijg je de witte muren en de grote ramen allebei goed in beeld. ’s Middags kwam de eerste lijn op de muur.
Die timing was een keuze. “Ik wilde de lege zaal vastleggen voordat het begon. Ook zodat we de panorama’s later voor andere exposities kunnen gebruiken.” Hoe voelde het, in die witte zaal? “Rustig. Een schoon canvas met veel mogelijkheden. Maar ik was ook enthousiast om eraan te beginnen.”
Het idee voor een tour waar je doorheen loopt, met verhalen op de plek zelf, droeg Sjoerd al langer mee. Jaren eerder zag hij Zaatari360, een 360-reportage van journalist Martin Edström uit 2014 over het vluchtelingenkamp Zaatari in Jordanië. Je liep van een containerwoning naar de centrale keukens en de afvalverwerking, en overal hoorde je mensen vertellen. “Het was gewoon een interactieve documentaire. Ik wilde altijd al zoiets maken, en dit was de kans: een totaal lege fabriek.” Een eerste versie maakten we eerder voor Kunst in Kolderveen.
De tour van Oog in Oog staat online. Je loopt door de Grote Zaal, de zalen eromheen en over de galerij. Bij de wand zie je in een fotoreeks hoe de schilderingen ontstonden, en in de Grote Zaal hoor je de interviews met de makers.
Twee camera’s, één per wand
Voor de timelapse zetten we twee camera’s neer, elk gericht op een wand. Een camera lang laten filmen en het beeld versnellen kan ook, maar wij doen het liever anders: we laten de camera’s om de zoveel tijd een foto maken. Op de computer maakten we van die foto’s met LRTimelapse de timelapse. De eerste weken maakten ze elke 30 seconden een foto, het laatste deel elke 10 seconden.
De camera’s stonden er weken. We konden er niet elke dag bij zijn, dus legden we Joop en Anan uit hoe ze hun camera zelf aan en uit zetten. “Volgens mij ging er niets echt mis,” zegt Sjoerd. “Het ging eigenlijk perfect. Joop en Anan deden het elke keer trouw goed.” Zo werden de kunstenaars een beetje hun eigen cameraploeg.
Het mooiste vond Sjoerd niet het begin en niet het einde. “Het middenstuk. Als iets begint of af is, vind ik dat wat saaier. Er moet al iets zijn, maar het moet nog niet duidelijk zijn waar het heen gaat.” Op 19 mei, elf dagen na de eerste lijn, was de wand bij de ramen al paars, met een groene pingpongtafel, een rode auto en een dansende leeuw in wording. Tegenover, tussen het trapje en de trap, stonden geel, rood en zwart nog los op het wit.
En vader en zoon samen aan het werk? “Prachtig. Ze hebben een hechte band.” Sjoerd lacht. “Anan maakt hippe muziek met retro apparatuur. Joop zelf is retro.”
Binnen vliegen
De drone ging op twee draaidagen de zaal in, op 19 en 31 mei. “Om de grootte van de zaal en de wanden te laten zien. Zonder drone kun je die beelden niet maken.”
Binnen vliegen vraagt iets anders dan buiten. Een drone heeft sensoren die hem laten remmen als hij een muur of een trap nadert. Binnen staat er altijd wel iets in de buurt, dus remt hij steeds. “Je moet die objectdetectie uitzetten. Dat is spannend. Rustig vliegen dus, en zorgen dat er niemand onder staat.” Het grootste gevaar bleek kleiner. “Vooral blaadjes met aantekeningen en schetsen die wegvlogen door de wind.”
Elkaars werk bespreken
Eerder hadden we Joop en Anan al geïnterviewd, in het schuurtje bij Joop thuis. Dat ging over henzelf en over wat ze van het project hoopten. Voor de film zochten we nog een einde. “Dat werd het resultaat. Een soort afronding,” zegt Sjoerd. Het idee was van ons: ze bespraken elk het werk van de ander, staand voor de wand.
We filmden met één camera, een Canon EOS R5, in één take. Halverwege gaf Sjoerd aan dat de ander erbij mocht komen. “Ze kenden ons inmiddels zo goed dat ze vrijuit spraken, en ook met elkaar.”
Joop over de paarse wand van zijn zoon: “Wat ik zie is een enorme aanwezigheid van fragmenten, die tegelijkertijd een totaal zijn.” Hij herkent er hun eigen huis in. “Vroeger stond de tafeltennistafel bij ons in de kamer. En de kat Jimmy deed ook graag mee.”
Anan over de wand van zijn vader, met de rode lijnen, het geel en het vuuroranje. Wat zou hij nog toevoegen? “Niks. Het is aan de meester zelf. Het is af zodra hij bepaalt dat het goed is. En dan kan het volgende week wel weer anders zijn.” Hij lacht. “Maar we hebben afgesproken om de wapens neer te leggen.”
Wat blijft
Het materiaal was al tijdens de expositie te zien, in De Fabriek zelf. Bezoekers luisterden met een koptelefoon naar de interviews en keken naar de timelapse. Vooral het publiek was enthousiast.
Op 31 mei waren beide wanden af. Ze bleven na de expositie staan, maar De Fabriek is niet meer van het CBK. “Het werk blijft bewaard, ook nu de zaal weg is,” zegt Sjoerd. “Hun kunst is tijdelijk, maar eeuwig.”
En wat zou hij een andere kunstinstelling meegeven? “Kunst gaat over meer dan de kunst zelf. Het gaat ook over de makers, en misschien is dat nog wel belangrijker. Waarom doe je wat je doet?”
Bekijk de casus Oog in Oog met de films en foto’s, of loop zelf door de virtuele tour. Wil je ook een expositie of kunstproject laten vastleggen? Lees wat we doen bij kunst en cultuur, of kom langs voor een kop koffie: bij jullie op kantoor, in onze studio in Meppel of online.
De zaal is leeg. De tour niet.
